Ağıziçinin tipik iltihapları ağızdaki nedenlerden kaynaklanıyorsa
birincil, başka hastalıklardan kaynaklanıyorsa ikincil olarak
nitelenir.Yunanca da stoma “ağız”, itis “ilti

İlgili Bağlantılar

ihap” demektir. Stomatit
geniş anlamıyla ağız içindeki bütün iltihapları içerir. Dar anlamıyla
ise gerçek ağız boşluğu mukozasıyla sınırlı olarak kullanılır. İltihap
dildeyse glossit, dişeti mukozasındaysa jinjivit adını alır. Ağız
mukozası doğrudan doğruya ağızdaki nedenlerle kolayca hastalanır.
Ayrıca bazı genel hastalıkların da ilk belirtileri ağızda ortaya çıkar.
Bu nedenle ağız içi iltihapları birincil ve ikincil olarak ikiye
ayrılır, îlki başka hastalıklara bağlı olmadan gelişir, ikincil olanlar
başka organların hastalanmasından sonra ortaya çıkar.

Ağıziçi iltihabının başlıca türleri arasında ağız nezlesi ile
eksüdalı, ülserli, kangrenli, kanamalı ve aftlı iltihaplar sayılabilir.

Ağız Nezlesi

En sık görülen ve en az zararlı türdür. Ağızdaki yerleşik bakteri
florasının, genel ve yerel çeşitli durumlara bağlı olarak hastalık
yapabilme yeteneği kazanmasından kaynaklanır. Her yaşta görülebilir.
Özellikle iyi beslenmeyen çocuklarda, diş çıkaran bebeklerde ve
kızamık, kızıl, suçiçeği, kızamıkçık gibi döküntülü hastalıklar
sırasında ortaya çıkar. Erişkinlerde başlıca nedenleri diş taşlan ve
uygun olmayan diş protezlerinin kullanılmasıdır. Sindirim bozuklukları,
yüksek ateş, örseleyici yiyecekler, çok sıcak içecekler ve sigara da
ağızda bu tip iltihap yapabilir. Ağız nezlesinin sık rastlanan bir
başka nedeni vitamin eksikliğidir. Artık iskorbüt ve beriberi gibi ağır
vitamin yetmezliklerinden kaynaklanan hastalıklar dengeli beslenme
bilinci ve olanaklarının bulunduğu ülkelerin gündeminden çıkmıştır. Ama
yetersiz ve dengesiz beslenmeye ya da vücuttaki işlev bozukluklarına
bağlı olarak gizli vitamin eksikliği hastalıktarı görülmektedir.

Ağız nezlesi genellikle ağız boşluğunda kırmızılıkla ortaya çıkar.
Çoğu kez dil ve dudaklarda yaygın ve tekdüze kızarıklıklar görülür.
Hasta ağzında kuruma ve yanma duyar. Yutma ve çiğneme hareketleri
güçleşir. Bu tip ağıziçi iltihapları, mikrop öldürücü gargaralar
kullanılarak tedavi edilebilir. Ayrıca ağrı ve yanma duyumunu ortadan
kaldıran hafif uyuşturucu ve mikrop öldürücü ilaçlar yararlı olabilir.
İltihap vitamin eksikliğine bağlıysa tedavi eksik olan vitaminlerin
karşılanmasına dayanır.

Eksüdalı Ağıziçi İltihabı

Mukozada üstü beyaz renkli ağır bir iltihaplanma biçiminde ortaya
çıkar. Genellikle ülserli stomatitin başlangıcıdır. Başlıca nedenleri
ağız nezlesininkiyle aynıdır. Bazı meslek hastalıkları ve kimyasal
maddelerin yol açtığı kronik zehirlenmeler de ağızda bu tip iltihaba
neden olur. Bunların başında gelen kurşun ve cıva zehirlenmeleri
özellikle dişeti ve bazen dil iltihabına yol açar. Ağızdaki
iltihaplanma bütün vücudu etkileyen hastalıkla birlikte tedavi edilir.

Ülserli ağıziçi iltihabı

Ağız nezlesinden de, eksüdalı ağıziçi iltihabından da ağırdır.
Genellikle salgın biçiminde ortaya çıkar ve ağız boşluğunun temizliğine
özen gösterilmemesi durumunda kolayca bulaşır, iltihap dişetlerinde
başlar. Daha sonra bütün ağza yayılır. Diş köklerine, hatta dudaklara
da yayılan sarımsı bir eksüdaya ve ağrılı şişkinliğe neden olur.
Ülserli ağıziçi iltihabı Fusobacterium ve spiroketlerin etken olduğu
Vincent anjini gibi yutak enfeksiyonlarına bağlı olarak ortaya
çıkabilir. İlk şişkinlik evresinin ardından çok yavaş iyileşen ülser ve
yaraların belirdiği bu tip ağıziçi iltihabında mikrop öldürücü
gargaralar yeterli değildir. Ayrıca antibiyotik ve sülfamitlere dayanan
genel bir tedavi uygulanır; bazı olgularda kortizon da gerekebilir.

Kangrenli Ağıziçi İltihabı

Ülserli tipin son evresidir. Organizmanın aşırı ölçüde güçten düştüğü durumlarda görülür ve doku ölümüne yol açar.

Kanamalı Ağıziçi İltihabı

Kanamalarla ortaya çıkan ağız mukozası iltihabıdır. Genellikle
ağızdaki belirli bir nedenden kaynaklanmaz. Pıhtılaşma bozuklukları,
karaciğer ve kalp-damar hastalıkları, zehirlenmeler ve vitamin
yetmezlikleri (niyasin ve C vitamini eksikliği) gibi genel
hastalıkların bir belirtisidir. Akut lösemi, B12 vitamini eksikliğine
bağlı kansızlık, tifo, sıtma gibi hastalıklar sırasında da sık görülür.
Tedavi genel hastalığa bağlı olarak yürütülür.

Aftlı Ağıziçi İltihabı

Çoğu kez virüslerden kaynaklanır. Genellikle sütçocuklannda, gebe
kadınlarda ve sindirim bozukluğu çekenlerde görülür. Bazı insanlarda
ceviz, badem, çilek gibi belirli besinlerin yenmesiyle aftlı
oluşumların yinelendiği göz önüne alınırsa bu hastalığın alerjik bir
boyutu da olduğu söylenebilir.

Hastalık titreme ve ateş yükselmesiyle birden ortaya çıkar. Daha
sonra ağız boşluğunda çok ağrılı ülserlere dönüşen sıvı dolu
kabarcıklar görülür. Hastalık hızlı gidişlidir ve 1-2 haftada iyileşir.
Gargara biçiminde bölgesel tedavinin yanı sıra antibiyotikler ve
kortizonla genel tedavi uygulanır.

Kronik bakteri ve mantar enfeksiyonlarına bağlı ağıziçi iltihabı

Actinomyces ağız boşluğunda iltihaba yol açan önemli bir bakteri
grubudur. Bu bakteriler ağızdaki kemik ve kas dokusuna yerleşir.
Oluşturdukları fistüllerden çıkan irin çok miktarda tipik tanecikler
içerir. Bu bakterilerin giriş yollan genellikle diş çürükleridir.

Oldukça sık rastlanan pamukçuk ağızda mantarlara bağlı bir
iltihaptır. Ağız boşluğu mukozasında Candida albicans türü mikroskopik
bir mantarın gelişmesiyle oluşur. Dişetlerini, dili, yanak iç
yüzeylerini ve bademcikleri kaplayabilen kesilmiş süte benzer. Ağızda
birbirleriyle birleşmeye eğilimli beyaz alanlar ortaya çıkar. Kolayca
kaldırılabilen bu oluşumların altında kırmızı bir yüzey görülür.
Pamukçuk daha çok yenidoğanlarda görülür. Yerel olarak uygulanan mantar
öldürücü ilaçlar ve metilen mavisiyle kolayca tedavi edilebilir. Ama bu
hastalık zayıf düşmüş ve organizmanın savunma yetenekleri azalmış
yaşlılarda da ortaya çıkabilir. Bu durumda enfeksiyon derindeki
dokulara, yani solunum ve sindirim mukozalanna yayılabilir.

İkincil Ağıziçi İltihapları

Genel bir hastalığa bağlı olarak ortaya çıkar. Kızıl, kızamık,
kızamıkçık ve suçiçeği gibi döküntülü hastalıklar, iskorbüt ve hemofili
gibi kanamalı hastalıklar, lösemi, agranülositoz ve B12 vitamini
eksikliğine bağlı kansızlık gibi kan hastalıkları, cıva, bizmut,
kurşun, gümüş, bakır gibi kimyasal madde zehirlenmesine bağlı çeşitli
meslek hastalıkları sırasında görülür.

Özgül mikropların neden olduğu başlıca ağıziçi iltihapları
şunlardır: Frengide birinci evre lezyonu, ikinci evreye özgü kabartı ya
da kızarıklıklar ve üçüncü evreye özgü göm (yumuşak şişkinlikler) ve
ülserler biçiminde iltihaplar (frengi stomatiti); veremde ülserler ve
çatlaklarla birlikte görülen iltihaplar (verem stomatiti); cüzamda
zamanla ülserleşen derin düğümcük oluşumlan (cüzam stomatiti);
belsoğukluğunda hastalık etkeni olan gonokoklara bağlı iltihaplar;
difteri, yılancık ve impetigo etkenlerine bağlı ağıziçi iltihapları.